Oorsprong van thee: de ware geschiedenis van Lapsang Souchong

Lapsang Souchong, ook bekend als ‘Zheng Shan Xiao Zhong’, is veruit de populairste zwarte thee in China. Hoewel de mildere versie in het land zelf veel wordt gedronken, staat de traditionele versie wereldwijd bekend om zijn krachtige, rokerige aroma. Deze thee werd aan het einde van de Ming-dynastie uitgevonden en wordt beschouwd als de eerste zwarte thee in de geschiedenis, met een traditie en vakmanschap van meer dan vier eeuwen.

In dit artikel verkennen we de fascinerende oorsprong van Lapsang Souchong, de toevallige ontdekking ervan en hoe deze thee in de 17e eeuw een favoriet werd van Europese vorsten.

De eerste zwarte thee: uit noodzaak ontstaan

Volgens Chinese archieven uit de Qing-dynastie en scheepslogboeken van de Verenigde Oost-Indische Compagnie was Lapsang Souchong al aan het begin van de 17e eeuw op de markt, toen Nederlandse handelaren de thee vanuit China naar Europa exporteerden.

De oorsprong van deze thee blijft onzeker, maar volgens verschillende legenden werd hij uitgevonden in het dorp Tongmu in Wuyishan. Het bekendste verhaal gaat terug tot het einde van de Ming-dynastie (eind 16e eeuw). Tijdens het theeplukseizoen arriveerde een groep soldaten die de huizen van lokale theeboeren in Tongmu bezette.

Hoewel dit een verontrustende gebeurtenis was, leidde deze onbedoeld tot de uitvinding van Lapsang Souchong. Dit is hoe het gebeurde:

De huizen van de dorpelingen lagen destijds vol met vers geoogste groene theebladeren, maar de onverwachte komst van de soldaten verstoorde de verwerking van de thee. Omdat ze het droogproces niet op tijd konden voltooien, gebruikten de boeren in een wanhopige poging om te voorkomen dat de bladeren bedierven het overvloedig aanwezige lokale dennenhout om de thee snel te roosteren.

Deze geïmproviseerde methode resulteerde in een donkere, olieachtige en volledig geoxideerde thee, waarmee de eerste zwarte thee in de geschiedenis was geboren. Er bestaat nog een verwante legende over de ‘Hebzuchtige bandieten’, die u kunt lezen op onze theepagina over ongerookte Lapsang Souchong.

De ware oorsprong van deze zwarte thee zal mogelijk altijd een mysterie blijven. Waarschijnlijk werd de ontwikkeling ervan echter gedreven door de vraag naar thee met een langere houdbaarheid dan traditionele groene thee.

Deze thee staat in China bekend als ‘Zheng Shan Xiao Zhong’, terwijl de naam Lapsang Souchong is afgeleid van het dialect van Fuzhou.

Groeiende populariteit in Europa

Hoewel de ontdekking van zwarte thee een belangrijke gebeurtenis was, werd deze thee in China pas in de 21e eeuw lokaal populair. Tijdens de Ming- en Qing-dynastieën bleef groene thee de populairste theesoort. In Europa werd Lapsang Souchong echter een favoriet van het koningshuis.

De eerste schriftelijke vermelding van zwarte thee, waarschijnlijk nog een halfgeoxideerde variant, is te vinden in een brief van een Portugese missionaris (pater Gaspar da Cruz) aan zijn koning. Het waren echter Nederlandse kooplieden die een sleutelrol speelden bij de introductie van zwarte thee in Europa, met name in Frankrijk, Duitsland en Engeland.

Lapsang Souchong was om 2 belangrijke redenen populair als exportthee:

1. Volledig geoxideerde zwarte thee was langer houdbaar en kon de zware omstandigheden tijdens de lange reis doorstaan.
2. De krachtige smaken maakten de thee ideaal om met suiker, melk en/of specerijen te drinken.

Als de legenden dus waar zijn, konden de boeren hun thee waarschijnlijk niet aan lokale Chinezen aanbieden, maar wel aan de Nederlandse handelaren verkopen. 

De verspreiding van zwarte thee in het Verenigd Koninkrijk kan worden toegeschreven aan een Portugese prinses: prinses Catharina van Portugal, die later koningin van Engeland werd. Toen zij in 1662 met koning Karel II trouwde, omvatte haar bruidsschat meerdere kisten zwarte Lapsang Souchong-thee. Vóór haar komst had thee nog nauwelijks voet aan de grond gekregen in Engeland, maar dankzij de invloed van de prinses werd het drinken van zwarte thee, en met name Lapsang Souchong, al snel een essentieel onderdeel van het leven van de Britse koninklijke familie. Aanvankelijk was het een luxe die alleen de rijken zich konden veroorloven, maar later verspreidde de drank zich geleidelijk onder de gewone bevolking.

Daardoor speelde Lapsang Souchong een belangrijke rol bij het vormen van de westerse voorkeur voor zwarte thee boven groene thee. Geen wonder dat de Nederlandse handelaren terugkwamen voor meer!

Grootschalige productie van zwarte thee

Omdat Lapsang Souchong in Europa goed werd ontvangen, begonnen theeboeren in andere regio's van China met de verwerkingsmethoden ervan te experimenteren. Dit leidde tot de introductie van verschillende nieuwe zwarte theesoorten.

De bekendste is wellicht zwarte Keemun-thee, die in 1876 ontstond en volgens een vergelijkbare verwerkingsmethode werd geproduceerd. De introductie ervan bleek zeer succesvol, want zwarte Keemun-thee is tegenwoordig bijzonder populair. Na verloop van tijd verspreidde de productie van zwarte thee zich over de theegebieden, wat leidde tot de introductie van Dian Hong (Yunnan-goud) en Yingde Hong uit de provincie Guangdong.

Door de grote vraag naar zwarte thee werd India in de 19e eeuw de grootste producent van zwarte thee ter wereld.

Het rokerige aroma

Als eerste gedocumenteerde zwarte thee heeft Lapsang Souchong een enorme historische en culturele waarde. Al meer dan vierhonderd jaar wordt het productieproces van generatie op generatie doorgegeven, waarbij men altijd aan de traditionele productiemethode vasthoudt.

Het verwelken en drogen in speciaal ontworpen rookhuizen, die Qinglou worden genoemd, vormen de sleutel tot de unieke kwaliteit van deze zwarte thee. Theeboeren gebruiken lokaal dennenhout en roken de thee langzaam boven een laag vuur, zodat het aroma van de dennenrook in de bladeren trekt. Zo ontstaat uiteindelijk het unieke smaakprofiel van zwarte Zhengshan Xiaozhong-thee: “de geur van dennenrook en een bouillon van longan”.

Varianten van Lapsang Souchong

Rond de eeuwwisseling van de 21e eeuw werd als antwoord op de Chinese markt een ongerookte versie van Lapsang Souchong geïntroduceerd. Veel Chinese consumenten vonden de traditionele rokerigheid van Lapsang Souchong namelijk onaantrekkelijk, hoewel de thee in Europa bijzonder populair was. De nieuwe ongerookte variant sloot aan bij de lokale voorkeuren en werd al snel de populairste versie van Lapsang Souchong in China.

In de moderne tijd hebben theeboeren ook geëxperimenteerd met het toepassen van dit productieproces voor zwarte thee op andere theecultivars, zoals deze Gele Roos Lapsang Souchong.