Is pu-erhthee zwarte of groene thee?

Pu-erh kan verrassend lastig te plaatsen zijn, vooral als u er nog niet vertrouwd mee bent.

Voor veel mensen buiten gespecialiseerde theekringen is de eerste kennismaking met pu-erh eigenlijk rijpe pu-erh (shou). Deze staat soms op de theekaart van Chinese restaurants, is te vinden in Aziatische supermarkten en wordt ook af en toe verkocht in theezakjes of melanges die als ‘afslankthee’ worden aangeprezen. Omdat rijpe pu-erh zo donker is, ligt het voor de hand om aan te nemen dat het een soort zwarte thee moet zijn.

Pu-erh wordt echter in twee hoofdstijlen gemaakt: rijpe pu-erh (shou) en rauwe pu-erh (sheng). Ze kunnen er zo verschillend uitzien en zo anders smaken dat u misschien niet meteen zou vermoeden dat ze tot dezelfde theefamilie behoren.

Rijpe pu-erh is meestal zeer donker, zowel het blad als het aftreksel. Het aftreksel kan diep roodbruin zijn, met zachte, aardse smaken die aan hout, dadels, graan of cacao kunnen doen denken.

Jonge rauwe pu-erh kan bijna het tegenovergestelde zijn. Het aftreksel is vaak licht goudkleurig of geelgroen, met frissere bloemige, grassige of fruitige aroma's en een duidelijkere bitterheid en wrangheid. Zowel qua uiterlijk als karakter kan deze thee veel meer op groene thee lijken.

Wat is het nu? Is pu-erh zwarte thee of groene thee?

Beide vergelijkingen zijn logisch, maar om verschillende redenen. Rijpe pu-erh wordt vanwege zijn donkere uiterlijk en smaak vaak aangezien voor zwarte thee. Rauwe pu-erh staat juist veel dichter bij groene thee door de manier waarop deze aanvankelijk wordt verwerkt.

De eenvoudigste manier om het verschil te begrijpen, is om even niet naar de kleur in het kopje te kijken, maar te volgen wat er met de bladeren gebeurt.

Pu-erh, zwarte thee en groene thee beginnen allemaal met dezelfde plant

Groene thee, zwarte thee en pu-erh beginnen allemaal met Camellia sinensis.

Pu-erh wordt vooral geassocieerd met de grootbladige theevariëteiten uit Yunnan, maar van diezelfde Yunnan-bladeren kan ook zwarte thee worden gemaakt. Dian Hong, een van China's bekendste zwarte theesoorten, is daar een goed voorbeeld van.

Het blad zelf bepaalt dus niet wat voor soort thee het wordt. Het gaat erom wat de producent er na het plukken mee doet.

Verse bladeren kunnen vroeg worden verhit om oxidatie af te remmen en meer van hun groene karakter te behouden. Ze kunnen ook worden gerold en vervolgens bewust oxideren tot zwarte thee. Of bladeren uit Yunnan kunnen worden verwerkt tot zongedroogde maocha, het uitgangsmateriaal voor rauwe en rijpe pu-erh.

Dezelfde theeplant, soms zelfs vergelijkbaar bladmateriaal, maar een heel ander traject van theetuin tot kopje.

Pu-erh is ook sterk verbonden met zijn plaats van herkomst. Het is een theetraditie uit Yunnan met specifieke grondstoffen en productiemethoden, en niet simpelweg de naam van een techniek die overal op elke thee kan worden toegepast.

Maar als we willen bepalen of pu-erh zwarte of groene thee is, kunnen we het beste beginnen bij de verwerking.

Waarom wordt pu-erh vaak voor zwarte thee aangezien?

Bij rijpe pu-erh is de verwarring gemakkelijk te begrijpen.

Een sterke infusie van shou kan zo donker zijn dat je er nauwelijks doorheen kunt kijken. De natte bladeren kunnen bruin of bijna zwart zijn, terwijl de thee diepe smaken van hout, aarde, graan, dadels of cacao kan hebben. Ook een oude rauwe pu-erh kan na voldoende jaren opslag opmerkelijk donker worden.

Als theecategorieën alleen op uiterlijk waren gebaseerd, zou ‘zwarte thee’ een volkomen logische inschatting lijken.

Maar bij thee werkt het niet zo.

Op de achtergrond speelt ook een taalkundig probleem. In het Chinees heet de thee die Engelstaligen zwarte thee noemen hongcha (紅茶), wat letterlijk ‘rode thee’ betekent en verwijst naar de roodachtige kleur van de thee.

Dan is er nog heicha (黑茶), wat in het Chinees letterlijk ‘zwarte thee’ betekent, maar in het Engels doorgaans wordt vertaald als dark tea. Pu-erh wordt over het algemeen tot deze bredere familie van donker gefermenteerde thee gerekend.

Zo ontstaat er een wat ongemakkelijke overlap:

Engels black tea = Chinees hongcha, oftewel ‘rode thee’
Chinees heicha, letterlijk ‘zwarte thee’ = Engels dark tea

Voeg daar een theewinkel aan toe met alleen rubrieken voor groene, witte, oolong- en zwarte thee, en het is niet moeilijk te begrijpen waarom pu-erh onder ‘zwart’ wordt ingedeeld.

Voor het menu is dat misschien handig. Om de thee te begrijpen is het niet bijzonder nuttig.

Is rauwe pu-erh groene thee?

Deze vergelijking is veel interessanter, omdat hij verder gaat dan alleen het uiterlijk.

Een jonge rauwe pu-erh lijkt niet alleen op groene thee. De eerste verwerkingsstappen hebben er daadwerkelijk veel mee gemeen.

Verse bladeren die bestemd zijn voor sheng pu-erh worden relatief vroeg in het productieproces verhit. Deze stap, die bekendstaat als sha qing, oftewel het stoppen van de enzymatische activiteit, vermindert de activiteit van de enzymen die anders snelle oxidatie zouden veroorzaken. Daarna worden de bladeren gerold en in de zon gedroogd.

De losse thee die zo ontstaat, staat bekend als shaiqing maocha, wat kan worden vertaald als zongedroogde groene thee of zongedroogde ruwe thee.

Daardoor staat rauwe pu-erh in dit stadium veel dichter bij groene thee dan bij zwarte thee. Bij het maken van zwarte thee doet de producent bijna het tegenovergestelde: de bladeren worden gekneusd en oxideren bewust voordat ze worden gedroogd.

Dat verschil in verwerking is ook iets wat je kunt proeven.

Jonge sheng kan echt naar groene thee smaken

Als je beeld van pu-erh vooral is gebaseerd op rijpe thee, kan een jonge sheng pu-erh enigszins verrassend zijn.

In plaats van iets donkers en aards kun je een heldere, goudkleurige infusie aantreffen met aroma's van bloemen, verse kruiden, fruit of honing. De thee kan fris en levendig zijn, met een bitterheid die de tong prikkelt en een wrangheid die de mond samentrekt voordat de zoetheid weer terugkeert.

Sommige jonge sheng kan bijna onrustig aanvoelen in het kopje. De thee heeft energie, scherpe kantjes en een soort frisheid die totaal niet meteen aan ‘gerijpte thee’ doet denken.

Zet die thee naast een rijpe pu-erh en ze kunnen verre verwanten lijken. Zet hem echter naast bepaalde groene theesoorten en de gelijkenis wordt veel begrijpelijker.

Beide worden vroeg in het productieproces verhit om enzymatische oxidatie te vertragen. Beide kunnen frisse, groene of bloemige eigenschappen behouden. Beide kunnen jong een relatief lichte infusie geven.

Maar juist hier wordt de overeenkomst interessanter dan het etiket doet vermoeden.

Groene thee en rauwe pu-erh kunnen in het begin verrassend veel op elkaar lijken.

Dat blijven ze niet per se.

Groene thee, zwarte thee en pu-erh: vier verwerkingsprocessen

De verschillen worden veel duidelijker wanneer de vier theesoorten naast elkaar worden gezet.

De precieze technieken verschillen per thee, maar in grote lijnen zien de verwerkingsprocessen er als volgt uit:

Het meest verhelderende moment in de tabel bevindt zich aan het begin.

Groene thee en rauwe pu-erh ondergaan beide verhitting om enzymatische oxidatie te stoppen. Zwarte thee niet. Daarbij wordt oxidatie juist bewust gestimuleerd vóór het drogen.

Vervolgens gaan rauwe pu-erh en groene thee weer uiteen. Groene thee wordt doorgaans gewaardeerd omdat die veel van zijn frisse karakter behoudt, terwijl sheng zich tijdens jarenlange opslag kan blijven ontwikkelen.

Rijpe pu-erh neemt met natte fermentatie opnieuw een andere wending.

In plaats van deze theesoorten te zien als verschillende tinten op een schaal van groen tot zwart, is het daarom nuttiger om vier wegen voor te stellen die zich vanuit hetzelfde blad vertakken.

Zwarte thee: oxidatie het werk laten doen

Zwarte thee wordt gemaakt door oxidatie tijdens de productie een belangrijke rol te laten spelen.

Na het plukken worden de bladeren meestal verlept tot ze zacht zijn. Daarna worden ze gerold, gedraaid of op een andere manier gekneusd. Zodra de cellen van het blad worden opengebroken, gaan stoffen die voorheen van elkaar gescheiden waren met elkaar reageren onder invloed van zuurstof en enzymen die van nature in de thee voorkomen.

De verandering kan opmerkelijk snel plaatsvinden. Frisse, groene aroma's worden voller, de bladeren worden donkerder en er ontstaat een heel ander scala aan smaken. Afhankelijk van de thee kun je mout, honing, bloemen, gedroogd fruit, karamel, specerijen of cacao proeven.

Wanneer de producent vindt dat de oxidatie ver genoeg is gevorderd, worden de bladeren gedroogd en wordt het proces beëindigd.

De zwarte thee heeft nu grotendeels het beoogde karakter bereikt.

Dat betekent niet dat zwarte thee tijdens de opslag nooit verandert. Dat doet hij wel. Alle thee verandert tot op zekere hoogte. Maar zwarte thee hoeft niet tien of twintig jaar in een opslagruimte te liggen om zwarte thee te worden.

De kenmerkende transformatie vond plaats tijdens de productie.

Groene thee: de frisheid behouden

Groene thee volgt bijna de tegenovergestelde aanpak.

In plaats van oxidatie te bevorderen, verhit de producent de bladeren relatief kort na het plukken. Hierdoor wordt een groot deel van de enzymatische activiteit uitgeschakeld die de bladeren anders snel zou doen oxideren.

Verschillende theetradities doen dit op verschillende manieren. Chinese groene thee wordt vaak in pannen of trommels verhit, terwijl Japanse groene thee meestal wordt gestoomd.

Daarna kunnen de bladeren worden gerold, gevormd en gedroogd.

Het doel is niet om het blad voor altijd onveranderd te houden. Ook groene thee blijft veranderen, en door slechte opslag kan een delicate lentethee verrassend snel zijn frisheid verliezen. Maar vergeleken met zwarte thee is het proces erop gericht veel meer van het frisse, groene karakter van het blad te behouden.

Daarom kan rauwe pu-erh aanvankelijk zo vertrouwd lijken.

Het begin volgt een vergelijkbare logica.

De verdere ontwikkeling niet.

Rauwe pu-erh: groen in het begin, daarna neemt de tijd het over

Rauwe pu-erh begint op een manier die verrassend veel weg heeft van groene thee. De bladeren ondergaan sha qing, worden gerold en vervolgens in de zon gedroogd. Zo ontstaat de losse shaiqing maocha die de basis vormt voor sheng. De maocha kan zo worden gedronken, maar wordt vaak gestoomd tot de bladeren zacht worden en daarna geperst tot theekoeken, blokken, tuo's of andere vormen.

Wanneer de thee jong is, kan die verwantschap met groene thee nog duidelijk te proeven zijn. Een verse sheng kan helder, bloemig en scherp zijn, met flink wat bitterheid en wrangheid. In de kop kunnen tonen van abrikoos, wilde bloemen, verse kruiden, citrusschil of honing zitten. Sommige theesoorten zijn zacht; andere lijken vastbesloten hun aanwezigheid kenbaar te maken. Als het verhaal hier zou eindigen, zou het niet bijzonder vreemd lijken om rauwe pu-erh als een soort zongedroogde groene thee te omschrijven.

Maar sheng is een thee met een lang geheugen en een lange toekomst. Zodra hij is gemaakt, blijft hij veranderen. Na jaren van opslag kan een heldergele infusie zich verdiepen naar goud, oranje en amber. Aroma's van verse bloemen en fruit kunnen plaatsmaken voor gedroogd fruit, hout, kruiden, kamfer of wierook. De scherpere kantjes kunnen verzachten, terwijl de textuur ronder en dieper wordt.

Dit gebeurt niet van de ene op de andere dag en ook niet bij elke theekoek op precies dezelfde manier. Dat maakt het juist zo fascinerend. Rauwe pu-erh kan dicht bij groene thee beginnen, maar wordt door de tijd langzaam een andere kant op getrokken.

Het verschil zit in wat er daarna gebeurt

Stel je voor dat een verse groene thee en een jonge rauwe pu-erh kort na de productie naast elkaar staan.

Op dat moment kunnen de overeenkomsten behoorlijk overtuigend zijn. Beide zijn vroeg in het proces verhit om enzymatische oxidatie te beperken. Beide kunnen bloemig, fris en relatief licht in de kop zijn. Bij beide kan nog veel groen in het blad zichtbaar zijn.

Stel je nu diezelfde theesoorten twintig jaar later voor.

Bij de meeste groene thee is dat niet echt het doel. We proberen goede groene thee doorgaans te beschermen tegen te veel zuurstof, vocht, warmte en tijd, omdat we de eigenschappen willen behouden die de thee had toen hij vers was.

Rauwe pu-erh heeft een andere verhouding tot ouder worden. Langdurige transformatie kan juist een van de redenen zijn waarom we hem bewaren.

Naast het oorspronkelijke blad en de verwerking begint ook de opslag de thee te vormen. Een theekoek die jarenlang in een warme, vochtige omgeving wordt bewaard, kan zich heel anders ontwikkelen dan een die koel en droog wordt opgeslagen.

Een jonge sheng kan daarom verrassend dicht bij groene thee liggen. Geef hem genoeg tijd en die gelijkenis kan moeilijk terug te vinden zijn.

Daarbij is de thee niet veranderd in zwarte thee.

De thee heeft simpelweg iets gedaan waarvoor de meeste groene thee nooit bedoeld was: zich blijven ontwikkelen tot iets nieuws.

Wat gebeurt er wanneer rauwe pu-erh rijpt?

Daarom wordt in uitleg over thee vaak teruggegrepen op de handige term ‘natuurlijke fermentatie’.

Het is een handige verkorte omschrijving, maar de werkelijkheid is ingewikkelder.

Bij het rijpen van sheng vinden veel veranderingen tegelijk plaats. Oxidatie gaat in verschillende vormen door. Bestanddelen in het blad worden afgebroken, gaan verbindingen aan en veranderen. Temperatuur en luchtvochtigheid beïnvloeden de snelheid van die reacties, terwijl enzymen en micro-organismen ook een rol kunnen spelen.

Dit is een van de redenen waarom opslag zo belangrijk is bij pu-erh.

Twee theekoeken die als dezelfde thee begonnen, kunnen na vijftien of twintig jaar opvallend verschillend smaken als ze op verschillende plaatsen zijn bewaard. Een vochtig subtropisch pakhuis en een koele, droge kamer sturen de ontwikkeling van thee niet precies in dezelfde richting.

De rijping van sheng is dus niet simpelweg de oxidatie van zwarte thee die heel langzaam plaatsvindt, en is ook niet hetzelfde als de natte fermentatie waarmee rijpe pu-erh wordt gemaakt.

Het is een langzamere en minder gecontroleerde vorm van transformatie.

Bij rauwe pu-erh is tijd niet slechts iets wat na de productie verstrijkt.

Het wordt een ander ingrediënt.

Rijpe pu-erh volgt een snellere weg

Rijpe pu-erh begint met dezelfde brede basis als rauwe pu-erh: zongedroogde maocha.

Daarna scheiden de wegen zich.

Om shou te maken, brengen producenten de maocha bijeen in hopen, voegen ze vocht toe en houden ze de thee onder warme, vochtige omstandigheden. Dit heet wo dui, oftewel natte fermentatie.

In die hopen neemt de microbiële activiteit sterk toe. Er ontstaat warmte, de bladeren worden donkerder en de thee verandert in een tempo dat bij gewone droge opslag nooit mogelijk zou zijn.

Binnen enkele weken kan het materiaal donker en zacht worden en een diepgaande transformatie ondergaan.

Daarom wordt rijpe pu-erh soms omschreven als een kortere weg naar gerijpte sheng. Zeker vanuit historisch oogpunt zit er enige waarheid in die vergelijking, maar u kunt die beter niet te letterlijk nemen.

Goede gerijpte sheng en goede shou bieden niet dezelfde ervaring.

Rijpe pu-erh heeft een heel eigen karakter: donker hout, graan, dadels, noten, cacao, aarde en soms een zachte zoetheid die voller lijkt te worden naarmate u verder zet. Gerijpte sheng kan enkele van die donkere tonen delen, maar heeft vaak ook eigen lagen van gedroogd fruit, kruiden, wierook, kamfer of gerijpt hout.

Wo dui spoelt sheng niet simpelweg vooruit.

Het stuurt de thee een andere richting op.

Oxidatie en fermentatie zijn niet hetzelfde

De terminologie rond thee maakt het er niet altijd eenvoudiger op.

Zwarte thee wordt soms omschreven als ‘volledig gefermenteerde thee’. Die formulering wordt al lange tijd gebruikt, maar kan misleidend zijn als we zwarte thee met pu-erh vergelijken.

De belangrijkste omzetting tijdens de productie van zwarte thee is enzymatische oxidatie. Het blad wordt gekneusd, komt in aanraking met zuurstof en van nature aanwezige enzymen helpen de chemische veranderingen op gang die zwarte thee zijn donkere kleur en kenmerkende smaken geven.

Rijpe pu-erh ondergaat tijdens de natte fermentatie microbiële fermentatie. Micro-organismen spelen een actieve rol bij het veranderen van de thee.

Rauwe pu-erh is van de drie het minst eenduidig. Tijdens de lange rijping vindt naast oxidatie ook een reeks andere chemische, enzymatische en microbiële veranderingen plaats, die allemaal worden beïnvloed door de omstandigheden waarin de thee wordt bewaard.

Gelukkig hebt u niet telkens wanneer u een pot thee zet een scheikundeles nodig.

Dit praktische onderscheid volstaat:

• Zwarte thee wordt tijdens de productie doelbewust geoxideerd.
• Bij groene thee wordt een groot deel van die enzymatische oxidatie al vroeg door verhitting gestopt.
• Ook rauwe pu-erh ondergaat verhitting om de enzymatische activiteit te stoppen, maar blijft zich daarna tijdens de opslag ontwikkelen.
• Bij rijpe pu-erh wordt door middel van natstapelen doelbewust microbiële fermentatie toegepast.

Als je deze vier routes eenmaal kent, wordt de kleur van de uiteindelijke thee veel minder belangrijk.

Dus waar hoort pu-erh thuis?

In het veelgebruikte Chinese classificatiesysteem wordt thee onderverdeeld in zes brede categorieën: groene, witte, gele, oolong-, zwarte en donkere thee.

Wat Engelstaligen zwarte thee noemen, komt overeen met de Chinese hongcha, terwijl pu-erh doorgaans wordt geassocieerd met heicha, oftewel donkere thee.

Deze classificatie kent nuances voor wie zich grondig in de taxonomie van thee wil verdiepen, met name rond rauwe pu-erh, maar die hebben we niet echt nodig om de vraag hier te beantwoorden.

De belangrijkste conclusie is eenvoudigweg dat pu-erh niet de Chinese versie van Engelse zwarte thee is.

En hoewel jonge rauwe pu-erh nauw verwant is aan groene thee, is het ook niet erg zinvol om alle pu-erh ‘groene thee’ te noemen.

Soms is de eenvoudigste manier om pu-erh te begrijpen, niet langer te proberen hem in een andere categorie te persen.

Pu-erh is pu-erh.

Hoe verhouden ze zich in het kopje?

Verwerking klinkt nogal abstract, totdat je de theeën naast elkaar zet en zet.

Dan wordt het verschil veel gemakkelijker te proeven.

Een groene thee draait vaak om frisheid. Afhankelijk van de stijl kan dat gras, gestoomde bladgroenten, kastanjes, bonen, bloemen, zeewier of een zachte plantaardige zoetheid betekenen.

Een zwarte thee begeeft zich meestal in een warmere smaakwereld: mout, honing, gedroogd fruit, karamel, bloemen, cacao of specerijen.

Een jonge rauwe pu-erh kan iets van de frisheid van groene thee hebben, maar vaak met meer pit. Bitterheid en wrangheid kunnen krachtig zijn, gevolgd door zoetheid, speekselvorming en een aanhoudende nasmaak die nog lang na de slok blijft terugkomen.

Bij een gerijpte rauwe pu-erh gaat de vergelijking met groene thee steeds minder op. Afhankelijk van het blad en de opslag kan de smaak verschuiven naar gedroogd fruit, kruiden, hout, kamfer, wierook of oud timmerhout. De infusie wordt donkerder, de textuur zachter en een thee die ooit scherp aanvoelde, kan opmerkelijk kalm worden.

Dan is er rijpe pu-erh, die doorgaans in een heel andere, donkerdere smaakwereld begint. Hout, graan, dadels, noten, cacao en aarde komen vaak voor, met een dikke infusie en over het algemeen veel mildere bitterheid dan jonge sheng.

Als je alleen naar het kopje kijkt, is het niet vreemd dat shou voor zwarte thee en jonge sheng voor groene thee wordt aangezien.

Als je weet hoe ze zijn gemaakt, ontvouwt zich een veel interessanter verhaal.

En hoe zit het met het zetten?

De manier waarop deze theesoorten worden gezet, weerspiegelt vaak ook hun verschillende karakters.

Groene thee wordt meestal vrij voorzichtig gezet, vooral delicate voorjaarsthee. Kleine veranderingen in de watertemperatuur of trektijd kunnen het verschil maken tussen zoetheid en een onaangenaam bitter kopje.

Zwarte thee verdraagt doorgaans heter water en wordt meestal gezet met een gemiddelde hoeveelheid blad en trektijden van enkele minuten.

Pu-erh komt bijzonder goed tot zijn recht bij gongfu-zetten. Een grotere hoeveelheid blad gaat in een kleine gaiwan of theepot, waarna je veel korte infusies zet. Deze gids kan je helpen te leren hoe je pu-erh-thee zet.

Bij geperste thee kan dit deel van het plezier zijn. Een compact stuk theekoek komt langzaam los. De ene infusie kan het aroma benadrukken, de volgende de bitterheid en weer een andere de zoetheid of textuur. Een rijpe pu-erh die aanvankelijk wat ingetogen is, kan na een paar rondes dik en romig worden.

Er is geen regel die zegt dat pu-erh op deze manier moet worden gezet.

Maar als je wilt ervaren hoe een thee verandert in plaats van slechts één sterke infusie te proeven, is gongfu-zetten bij uitstek geschikt voor pu-erh.

Bevat pu-erh meer of minder cafeïne dan groene of zwarte thee?

Er is geen eenvoudige regel.

Theecategorieën zijn geen betrouwbare graadmeter voor het cafeïnegehalte. De hoeveelheid in je kopje hangt af van de cultivar, het bladmateriaal, de plukstandaard, de groeiomstandigheden en de verwerking, maar ook van hoe je de thee daadwerkelijk zet.

Een licht gezette zwarte thee kan minder cafeïne bevatten dan een lange gongfu-sessie met een grote hoeveelheid jonge sheng.

Die korte gongfu-infusies lijken misschien onschuldig, maar als je er tien of twaalf drinkt, loopt de hoeveelheid aardig op.

Je kunt pu-erh dus beter niet kiezen omdat je ervan uitgaat dat deze thee van nature minder cafeïne bevat dan groene of zwarte thee.

Kies ervoor omdat je pu-erh wilt drinken.

Is pu-erh dan zwarte of groene thee?

Geen van beide benamingen is helemaal passend.

Pu-erh is geen zwarte thee. Hoewel jonge rauwe pu-erh qua verwerking aanvankelijk veel dichter bij groene thee staat, blijft dat niet zo. Sheng blijft veranderen naarmate hij rijpt, terwijl rijpe pu-erh zijn eigen weg volgt via natte-stapelfermentatie.

Het eenvoudigste antwoord is dus:

Rauwe pu-erh staat aanvankelijk dichter bij groene thee en rijpe pu-erh lijkt misschien meer op zwarte thee, maar uiteindelijk volgt pu-erh zijn eigen pad.

En dat maakt het juist zo interessant om te ontdekken. Probeer een jonge sheng naast een gerijpte sheng, of vergelijk een van beide met een zachte rijpe pu-erh, en je begint te zien hoe veelzijdig de wereld van pu-erh is.